रिपोर्ट नर्मल आयो तर सञ्चो छैन — किन?

रगत जाँच भयो। सम्भवतः endoscopy, ultrasound, वा CT पनि। एक भन्दा बढी डाक्टर भेट्नुभयो। हरेक पटक रिपोर्ट नर्मल आयो, र “केही भएको छैन” भनियो।

तर टाउको दुख्न छाडेको छैन। ग्यास्ट्रिक उस्तै छ। जति सुते पनि थकान जाँदैन। र कतै न कतै तपाईंलाई लाग्न थाल्यो — मान्छेहरूले म नाटक गरिरहेको ठान्छन् कि?

नेपालमा किन यति धेरै देखिन्छ?

नेपाल र दक्षिण एसियामा मानसिक तनाव प्रायः पहिले शरीरबाट देखिन्छ। मानिसहरू “मलाई चिन्ता लाग्छ” भनेर आउँदैनन् — टाउको दुख्ने, ग्यास्ट्रिक, छाती अमिलो हुने, रिंगटा, वा थकान लिएर आउँछन्।

यसको कारण छ। शारीरिक रोग हुनु स्वीकार्य छ। “पेट दुख्यो” भन्दा सहानुभूति र डाक्टरको अपोइन्टमेन्ट मिल्छ; “मन ठीक छैन” भन्दा कमजोर वा कृतघ्न भनिने डर हुन्छ। त्यसैले मनको कुरा शरीरले बोल्छ।

यो नाटक होइन, र स्वभावको कमजोरी पनि होइन। जहाँ भावना व्यक्त गर्नुको सामाजिक मूल्य चुकाउनुपर्छ, त्यहाँ तनाव यसरी नै देखिन्छ।

तनावले शरीरमा कसरी असर गर्छ?

• घाँटी, बङ्गारा र काँधको लगातार तनावले साँच्चिकै टाउको दुखाउँछ
• पेटमा आफ्नै नसा प्रणाली हुन्छ, जुन तनाव प्रतिक्रियासँग सिधै जोडिएको छ — त्यसैले चिन्ताले ग्यास्ट्रिक दिन्छ
• तनाव हर्मोनले पाचन, निद्रा र रोग प्रतिरोध क्षमतामा असर गर्छ
• छिटो र छिपछिपे सास फेर्दा रिंगटा, झमझम, र छाती अमिलो हुन्छ
• निद्रा नपुग्दा दुखाइ महसुस गर्ने क्षमता बढ्छ — सबै कुरा बढी दुख्छ

यी सबै कल्पनामा भइरहेको होइन — शरीरमै भइरहेको हो। कारण मात्र जाँचले खोजेको कुरा होइन।

यो चक्र कसरी चलिरहन्छ?

लक्षण देखिन्छ → चिन्ता लाग्छ “के भयो होला?” → चिन्ताले शरीरको तनाव बढाउँछ → लक्षण झन् बढ्छ → अर्को जाँच गराइन्छ → रिपोर्ट नर्मल आउँछ → केही बेर ढुक्क → लक्षण फेरि आउँछ, अब झन् डरलाग्दो।

धेरै मानिस वर्षौं यही चक्रमा बित्छन् — रिपोर्टको थुप्रो बढ्दै, डाक्टरप्रति विश्वास घट्दै — र कसैले यो के भइरहेको हो भनेर नाम दिँदैन।

तर जाँच रोक्नुहोस् भनेको होइन

यो कुरा स्पष्ट हुनुपर्छ, किनभने यस्ता लेखलाई “सबै दिमागको खेल हो” भनेर बुझ्ने खतरा हुन्छ।

थाइरोइड, रक्तअल्पता, भिटामिन B12 र D को कमी, sleep apnoea जस्ता अवस्था साँच्चै छुट्न सक्छन्। यी जाँच भएका छैनन् भने गराउनुपर्छ।

सही बाटो दुवै हो — कुनै एक होइन। डाक्टरको जाँच जारी राख्नुहोस्, र सँगै मनोवैज्ञानिक सहयोग पनि लिनुहोस्।

डाक्टरसँग कसरी कुरा गर्ने?

यसो भन्न सकिन्छ: “सबै रिपोर्ट नर्मल आयो। के तनाव वा मनको अवस्थाले पनि यसमा भूमिका खेलिरहेको हुन सक्छ? मनोवैज्ञानिकलाई पनि भेट्नु उपयुक्त होला?”

साथै थाइरोइड, B12, भिटामिन D र आइरन जाँचिएको छ कि छैन भनेर सोध्नु पनि उचित हुन्छ — यी प्रायः छुट्छन्।

कहाँबाट सुरु गर्ने?

Bhatta Psychotherapy यस्तो अवस्थामा काम गर्ने अभ्यासहरूमध्ये एक हो। हामी मनोवैज्ञानिक हौं — औषधि लेख्दैनौं, जाँच पनि गराउँदैनौं। तपाईंको चलिरहेको उपचारसँगै शरीरले बोकिरहेको तनावमा काम गर्छौं। काठमाडौंमा र अनलाइन।