छिनमै खुसी, छिनमै क्रोध: के यो स्वभाव मात्र हो कि BPD? ९०% नेपालीले नबुझेको भावनात्मक उतारचढाव
- D.Bhatta, MA
- 2 days ago
- 2 min read
के तपाईलाई कहिलेकाहीँ आफ्नै भावनाहरू नियन्त्रण बाहिर गएको जस्तो लाग्छ? के तपाईको सम्बन्धहरूमा कि त असाध्यै प्रेम वा असाध्यै घृणा मात्र हुन्छ?
नेपाली समाजमा हामी प्रायः यस्तो स्वभावलाई "अलि धेरै रिसाहा" वा "नाटक गर्ने" भनेर टिप्पणी गर्छौँ। तर, यदि कसैको जीवनमा भावनाको तीव्र उतारचढाव र सम्बन्धमा अस्थिरता निरन्तर भइरहन्छ भने, यो केवल स्वभाव मात्र नभएर 'BPD' (Borderline Personality Disorder) हुन सक्छ।
BPD के हो? यसको लक्षणहरू के-के हुन्? र यसलाई कसरी बुझ्ने र व्यवहार गर्ने? यी सबै विषयमा हामी यस लेखमा संवेदनशील र जानकारीमूलक तरिकाले चर्चा गर्नेछौं।
BPD भनेको के हो?
बोर्डरलाइन पर्सनालिटी डिसअर्डर (BPD) एउटा यस्तो मानसिक स्वास्थ्य अवस्था हो जसले व्यक्तिले आफ्नो बारेमा र अरूको बारेमा सोच्ने र महसुस गर्ने तरिकालाई असर गर्छ। यसले दैनिक जीवनमा काम गर्न र सम्बन्धहरू जोगाउन गाह्रो बनाउँछ। यसलाई सजिलो भाषामा "भावनाहरूलाई रेगुलेट गर्न नसक्ने अवस्था" भन्न सकिन्छ।
BPD का मुख्य लक्षणहरू (Main Symptoms)
मनोविज्ञानका अनुसार BPD का ९ वटा मुख्य लक्षणहरू हुन्छन्, जसमध्ये ५ वा सोभन्दा बढी देखिएमा यसको पहिचान गरिन्छ:
१. छोडिने डर (Fear of Abandonment): नजिकको मान्छे (साथी वा पार्टनर) ले आफूलाई छोडेर जाला कि भन्ने सधैं डर लाग्नु र त्यसलाई रोक्न जे पनि गर्न तयार हुनु।
२. अस्थिर सम्बन्ध (Unstable Relationships): कसैलाई एक पल भगवान जस्तै मान्नु (Idealization) र अर्को पल उसलाई संसारकै नराम्रो देख्नु (Devaluation)। यसलाई मनोविज्ञानमा 'Splitting' भनिन्छ।
३. पहिचानको अन्योल (Identity Disturbance): आफ्नो लक्ष्य, विचार, र "म को हुँ?" भन्ने कुरामा सधैं दुविधा हुनु।
४. जोखिमपूर्ण व्यवहार (Impulsivity): विना सोचविचार धेरै पैसा खर्च गर्नु, असुरक्षित गाडी चलाउनु वा हानिकारक पदार्थको सेवन गर्नु।
५. खालीपनको महसुस (Chronic Emptiness): मनभित्र सधैं एउटा गहिरो शून्यता वा केही कुरा पुगेको छैन जस्तो लागिरहनु। ६. तीव्र र अनियन्त्रित रिस: सानो कुरामा पनि निकै ठूलो रिस उठ्नु र त्यसलाई नियन्त्रण गर्न गाह्रो हुनु। ७. स्व-हानि (Self-harm): तनाव कम गर्न आफैंलाई चोट पुर्याउने सोच वा प्रयास गर्नु।
नेपालमा BPD को भ्रम र वास्तविकता
हाम्रो परिवेशमा मानसिक स्वास्थ्यलाई अझै पनि 'पागलपन' वा 'नाटक' सँग जोडेर हेरिन्छ। BPD भएका व्यक्तिहरूलाई "धेरै अटेरी" वा "ध्यान तान्न खोजेको" (Attention Seeking) भनेर दोष लगाइन्छ। तर वास्तविकता के हो भने, उनीहरूको मस्तिष्कमा भावनाहरू यति तीव्र हुन्छन् कि उनीहरूले त्यसलाई सामान्य मानिसले जस्तै व्यवस्थापन गर्न सक्दैनन्।
के BPD निको हुन्छ? (Treatment Options)
खुसीको कुरा के छ भने, BPD लाई सही उपचार र थेरापीबाट व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ।
DBT (Dialectical Behavior Therapy): यो BPD को लागि संसारकै सबैभन्दा सफल उपचार विधि मानिन्छ। यसले भावना नियन्त्रण गर्न र सम्बन्ध सुधार्न सिकाउँछ।
CBT (Cognitive Behavioral Therapy): यसले सोच्ने र व्यवहार गर्ने गलत तरिकालाई परिवर्तन गर्न मद्दत गर्छ।
परामर्श (Counseling): नियमित परामर्शले आत्म-सम्मान बढाउन र तनाव व्यवस्थापन गर्न सघाउँछ।
निष्कर्ष: नयाँ सुरुवात सम्भव छ
BPD को पीडा एक्लै सहन निकै कठिन हुन्छ। यसले तपाईंका प्रियजनहरूसँगको सम्बन्ध र तपाईंको आत्म-सम्मानमा चोट पुर्याउन सक्छ। तर सम्झनुहोस्, यो उपचार गर्न सकिने अवस्था हो। तपाईंको भावनाहरूले तपाईंको पूरै जीवनको परिभाषा दिन सक्दैनन्।
यदि तपाईंलाई आफ्ना भावनाहरू सम्हाल्न गाह्रो भइरहेको छ वा माथिका लक्षणहरूले तपाईंको जीवनलाई प्रभावित गरिरहेका छन् भने, व्यावसायिक परामर्श लिनु निकै लाभदायक हुन्छ। यदि तपाईं आफ्नो यो भावनात्मक यात्रामा सहयोग र विशेषज्ञको मार्गदर्शन चाहनुहुन्छ भने, डी. भट्ट (D. Bhatta) सँग परामर्शका लागि सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ। सही समयमा लिइएको एउटा निर्णयले तपाईंको जीवनमा स्थिरता, शान्ति र स्वस्थ सम्बन्धहरू ल्याउन मद्दत गर्नेछ।
यस्तै विषयमा थप पढ्नुहोस्
Comments