सामान्यतया “flashback” भन्नेबित्तिकै फिल्ममा देखाइने दृश्य सम्झन्छौं — पुरानो घटना आँखाअगाडि आउने। तर सबैभन्दा सामान्य flashback त्यस्तो हुँदैन।
बोसले सामान्य प्रश्न सोध्छन्, र अचानक तपाईं १० वर्षको बच्चाजस्तो महसुस गर्नुहुन्छ। जीवनसाथीले स्वर अलिकति बढाउँछन्, र शरीर जम्छ। घटना सानो हुन्छ, प्रतिक्रिया ठूलो — र त्यसपछि आफैंलाई लाज लाग्छ।
तस्बिर किन आउँदैन?
यो प्रश्नले धेरैलाई अलमल्याउँछ — “मलाई कुनै दृश्य सम्झना आउँदैन, अनि यो flashback कसरी भयो?”
कारण यो हो: जब आघात सानै उमेरमा वा वर्षौंसम्म बारम्बार भयो, तब कुनै एउटा “घटना” रेकर्ड हुँदैन। रेकर्ड हुने कुरा त्यो बेलाको अवस्था हो — असहाय हुनु, नसुनिनु, डराउनु।
त्यसैले पछि जब मिल्दोजुल्दो अवस्था आउँछ, त्यही भावना फर्कन्छ — कथा बिना। दिमागले “खतरा” भन्छ, तर कुन खतरा भन्न सक्दैन।
Source: आघात शरीरमा कसरी बस्छ — नेपालीमा गाइड →
कसरी चिन्ने?
यी संकेतले flashback भइरहेको छ भन्ने देखाउँछन्:
- प्रतिक्रिया अवस्थाभन्दा धेरै ठूलो — सानो कुरामा ठूलो पीडा
- अचानक आफूलाई सानो, असहाय वा शक्तिहीन महसुस गर्नु
- उमेर घटेजस्तो अनुभव — “म फेरि बच्चा भएँ”
- शरीर पहिले प्रतिक्रिया दिन्छ — छाती भारी, घाँटी अठ्याइने, हात चिसो
- सोच्ने क्षमता घट्छ — शब्द नआउने, दिमाग खाली
- अनि पछि गहिरो लाज — “मैले किन त्यसो गरेँ”
त्यो पछिको लाज नै सबैभन्दा गाह्रो भाग हो, र त्यही कारण धेरैले यो कसैलाई भन्दैनन्।
के कुराले सुरु गर्छ?
Trigger प्रायः सानो र देख्नै नसकिने हुन्छ:
- स्वरको तह — चर्को होइन, फरक भए पुग्छ
- कसैले निराश भएको अनुहार बनाउनु
- आलोचना, वा आलोचना आउँछ भन्ने अनुमान
- बेवास्ता — जवाफ नआउनु, मेसेज नहेरिनु
- कसैले नियन्त्रण गर्न खोजेको अनुभूति
- गन्ध, गीत, वा घरको कुनै कोठा
त्यो बेला के गर्ने?
यो क्षणमा तर्कले काम गर्दैन, किनभने सोच्ने भाग नै अफलाइन भएको हुन्छ। पहिला शरीरलाई फर्काउनुपर्छ:
- नाम दिनुहोस् — मनमै “यो flashback हो, अहिलेको खतरा होइन”
- पाइला भुइँमा टेकाउनुहोस्, र त्यो अनुभूतिमा ध्यान दिनुहोस्
- वरिपरि ५ वटा वस्तु नाम लिएर भन्नुहोस् — दिमाग वर्तमानमा फर्काउन
- बाहिर निकाल्ने सास लामो बनाउनुहोस् — भित्र ४, बाहिर ६
- उमेर सम्झाउनुहोस् — “म अहिले ३४ को हुँ, र म गइहाल्न सक्छु”
- सम्भव भए केही मिनेट बाहिर निस्कनुहोस्
महत्त्वपूर्ण कुरा: त्यो बेला ठूलो निर्णय नगर्नुहोस् — नछाड्नुहोस्, नछोड्नुहोस्, कडा सन्देश नपठाउनुहोस्। तरंग बित्न दिनुहोस्, अनि सोच्नुहोस्।
लामो समयमा के गर्दा फरक पर्छ?
- ढाँचा टिपोट गर्नुहोस् — कहिले, कोसँग, के भएपछि
- आफ्नो नजिकको मान्छेलाई अगाडि नै भनिराख्नुहोस् — घटनाको बीचमा भन्न सकिँदैन
- निद्रा र खाना नियमित — थाकेको शरीरमा trigger छिटो लाग्छ
- लाजलाई चुनौती दिनुहोस् — यो कमजोरी होइन, पुरानो सुरक्षा प्रणाली हो
- थेरापीमा — पहिला स्थिरता, त्यसपछि मात्र पुरानो कुरा
Source: बाल्यकालको आघात वयस्क सम्बन्धमा कसरी देखिन्छ →
Source: Emotional flashbacks in C-PTSD (English) →
सहयोग कहाँ पाइन्छ?
यो अनुभवलाई नाम पाउनु आफैंमा ठूलो राहत हुन्छ — किनभने त्यसपछि “म पागल भएँ कि” भन्ने डर हट्छ। बारम्बार भइरहेको छ भने त्यसमा काम गर्न सकिन्छ।
Bhatta Psychotherapy — काठमाडौं र सुरक्षित अनलाइन (नेपाली / अंग्रेजी / हिन्दी)। संकटमा: TUTH मानसिक स्वास्थ्य हेल्पलाइन ११६६।